Aan de lopende band krijgen we met het bord op schoot Vlaamse succesformules voorgeschoteld op de buis.
De van oorsprong Vlaamse klassiekers Man bijt hond en Wie is de Mol? zijn niet meer weg te denken en Flikken Maastricht vindt eveneens zijn oorsprong in België. Benidorm Bastards (RTL 4), Mag ik u kussen? (AVRO), Zonde van de zendtijd (VPRO), Rambam (VARA), Wat Als (RTL 4, foto onder), allemaal komen ze uit de Vlaamse humorkoker. De Vlaams-Nederlandse dramaserie Crimi Clowns, met Johnny de Mol in de hoofdrol, is nu in de maak voor Veronica. Benidorm Bastards, waarin oudjes op straat jongeren in de maling nemen met een verborgen camera, is aan dertig landen verkocht en won een International Emmy Award voor Best Comedy. Nederland was er het eerste bij, vertelt redacteur Tom Baetens van het Vlaamse productiehuis Shelter. Daarna was de tv-hit onder meer te zien Duitsland, Finland, Roemenië, Oekraïne en, Zuid-Korea. De Amerikaanse reeks scoorde met een preview zelfs 12,2 miljoen kijkers.
"Zelf ben ik naar Zuid-Korea gegaan met tips en trucs hoe ze moesten draaien", vertelt Baetens. "Ook kregen we altijd de pilotversie opgestuurd zodat we feedback konden geven of in het ergste geval de uitzending konden tegenhouden."
In Vlaanderen is de koek alweer op, na twee seizoenen en een herhaling van de eerste reeks en dat alles binnen een jaar. Acteurs werden herkend. Er komt voorlopig geen vervolg van Benidorm Bastards, zegt Baetens zonder spijt in zijn stem.
Nu schrijft hij namelijk sketches voor de opvolger: Wat Als?, bij RTL in een Nederlands jasje te zien. Ons land geldt voor de Vlamingen als proeftuin om te ontdekken of het tv-idee internationaal aan kan slaan. Uit praktische overwegingen verzorgt Shelter in Antwerpen zelf de montage van de Nederlandse versie. Intussen draaien de Belgen warm voor het tweede seizoen.
"Volgende maand hebben we een brainstorm met Annet Malherbe en Kasper van Kooten", zegt Baetens.
Wat Als? is volgens Baetens veel moeilijker te maken dan Benidorm Bastards. De scenario's zijn veel complexer, meent de comedyschrijver.
"Een seizoen bestaat uit 132 sketches, maar gedurende de productie vallen er drie keer zoveel potentiële sketches af. We leggen onze ideeën voor aan een tienkoppig testpanel. Soms scoren we bij de mannen maximaal en bij de vrouwelijke testpersonen nul punten, waarmee zo'n scène in de prullenbak belandt."
Comedy veroorzaakt een evolutie op de Vlaamse tv en Nederland profiteert daarvan mee, beweert Baetens.
"Lange tijd was er geen comedy op tv, maar na een paar successen maken de Vlaamse zenders er ruim plaats voor. Daardoor is een nieuwe lichting comedyschrijvers opgestaan, denk maar aan de makers van Basta, Zonde van de zendtijd en Mag ik u kussen?.
Onderling is een gezonde concurrentiestrijd ontstaan, we gunnen elkaar het succes. Het publiek zit te wachten op comedy, wellicht om de financiële crisis te kunnen vergeten. De export van onze comedyprogramma's naar Nederland is een logische stap, want onze humor ligt dicht bij elkaar."
'Absurdistisch en subtiel', zo omschrijft scenarist en acteur Kasper van Kooten de Vlaamse humor in Wat Als?, waarmee RTL4 iedere zaterdagavond ruim 1,1 miljoen kijkers trekt.
Van Kooten: "Het is niet specifiek iets van nu. Kamagurka produceert al tientallen jaren strips en gekte op hoog niveau. Nederlandse humor is confronterend en harder, meer 'in your face'. Zo zoekt het Nederlandse Rambam de confrontatie, terwijl de Belgen in het origineel Basta van een sketch iets heel bijzonders weten te maken. In hun zoveel zachtere en poëtische taal zoeken ze naar een mooie oplossing."
Van Kooten bewerkte het scenario van Wat Als? en herschreef de teksten voor de Nederlandse acteurs. De Belgen bekeken het resultaat met argusogen.
"Enkele scènes vonden ze beter dan het origineel, daar zijn we trots op", zegt Van Kooten. Volgens hem is het Nederlandse succes voor een groot deel te danken aan de kwaliteit van de acteurs. "We moeten niet de fout maken door een ster als bijvoorbeeld Frans Bauer te laten meedoen." Het tweede seizoen van Mag ik u kussen?, waarin drie komische mannen met rake grappen strijden om de kus van een vrouw, is vanaf 8 april weer te zien bij de AVRO.
"Vergeleken met Benidorm Bastards is dit een miniatuurtje", vindt hoofdredacteur en medebedenker Peter Stevens van het productiebedrijf deMENSEN in Zaventhem.
"Een cocon van sfeer en gezelligheid, waarin alles draait om de schoonheid en het spel van verleiden. Het format van Benidorm Bastards is commerciëler en universeler. Of niet, want een vrouw kussen wil natuurlijk elke man op aarde."
Toen het Canvas-programma vorig jaar werd verkocht aan Nederland was het voor Stevens een boeiende ontdekkingstocht om te zien waarin de comedy in beide landen verschilt.
"Nederlanders hebben qua humor een grotere bek, denken wij in Vlaanderen al eeuwen. Maar de Nederlanders gaven juist aan het ongelooflijk te vinden hoe scherp de Vlaamse grappenmakers uit de hoek kwamen. Zelf wilden ze het hier en daar iets minder gewaagd." In Nederland bestond de prooi mede daarom voornamelijk uit begeerlijke vrouwen uit de showbizz. Politici of nieuwslezeressen die een reputatie en geloofwaardigheid hoog te houden hebben, vertoonden zich niet in de Nederlandse studio met flirtende en goed van de tongriem gesneden mannen.
Stevens: "Wij hadden wel Vlaamse ministers die bereid waren een kus op de mond uit te delen. Dat maakte onze reeks bij wijlen heel spannend. In Nederland was elke week een bloedmooie vrouw te gast. Dat kwam de seksuele spanning dan weer ten goede."
Dat de Vlamingen ver gaan, bewijst deMENSEN met Een Laatste Groet, van de makers van Mag ik u kussen?. In deze controversiële comedyshow van Canvas is elke week een prominente Vlaming te gast op zijn eigen uitvaardienst. Onder leiding van Bart Peeters laten ze zich door comedians toezingen, ophemelen en liefdevol onderuit halen. Aan het einde van de show kruipen ze zelfs in een doodskist.
Stevens: "Zo'n programma kan alleen slagen als de hoofdgast graag aanwezig wil zijn en de makers te vertrouwen zijn. Daar maken we dan ook een erezaak van. Persoonlijk vind ik het een sterker, prikkelender format. Het leent zich uiteraard voor export, maar onze ambitie is om het eerst hier in België een succes te laten zijn."
"We nemen België al heel lang serieus als televisieland, daar is de afgelopen jaren geen verandering in gekomen", zegt Gerard Timmer, directeur televisie bij de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Wel noemt hij de sketches en de Nederlandse cast van Wat Als? verrassend voor RTL4-begrippen.
"Ik heb België altijd al een spannend tv-land gevonden. Regelmatig hebben we ontmoetingen met de Belgen om elkaars programma's door te nemen. In mijn beleving is er geen sprake van een aardverschuiving."
Volgens Timmer zijn niet alle formules geschikt voor uitwisseling vice versa, ondanks dat beide culturen dicht bij elkaar lijken te liggen. "De netten in België zitten ook heel anders in elkaar. Af en toe komen er echt mooie programma's voorbij om ook in Nederland uit te proberen."
Voor een succesvolle adoptie dienen omroepen een eigen versie te maken, betoogt Timmer.
"Zoals Rambam Harry Mens misleidde. Dit spreekt dan weer veel Nederlanders aan."
Zonde van de zendtijd doet het in Nederland minder goed, enerzijds wegens de concurrentie, maar volgens Timmer mede omdat dit een pure Vlaamse versie betreft, waarin Nederlandse kijkers zich niet altijd herkennen.
Mag ik u kussen? Nieuwe afleveringen vanaf 8 april elke zondag (21.55 uur) bij de AVRO op Nederland 3.
Zonde van de zendtijd, nog tot en met 2 maart iedere vrijdagvond (21.20 uur) bij de VPRO op Nederland 3.
Wat Als?, nog tot en met 25 februari iedere zaterdagavond (20.00 uur) bij RTL4.
Een laatste groet, nog tot en met 30 april iedere maandag (20.40 uur) op Canvas.
Rambam, nog tot en met 12 maart iedere maandag (21.55 uur) bij de VARA op Nederland 3.
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
