Het hoeft niemand te verbazen als Meryl Streep (1949) met haar rol in The Iron Lady haar zeventiende Oscar-nominatie binnenhaalt. Haar Margaret Thatcher is perfect. Maar juist die perfectie zit haar soms dwars.
Er zijn nogal wat mensen die niet tegen Meryl Streep kunnen. Deze mensen beginnen dan met een Deens-Engels accent, althans wat ze denken dat daar voor door gaat, 'I had a farm in Africa', te declameren. Het is de openingsregel van Sydney Pollacks Out of Africa (1985), waarin Streep de Deense auteur Karen Blixen speelt.
Meryl Streep is de actrice van de accenten, 'our Lady of the Accents', zoals de filmcriticus Pauline Kael haar vals noemde. Kael, de toonaangevende stem van haar generatie, gaf Streep een label waar ze, ondanks haar succes, maar moeilijk van af kwam.
Voor haar rol in Sophie's choice (1982) leerde ze Pools, in Bridges of Madison County (1995) sprak ze met een Italiaans accent, in Cry in the dark (1982), was het Australisch met Nieuw-Zeelandse ondertonen en in A Prairie Home Companion (2006) kwam het accent uit de Mid West, terwijl Streep toch echt uit New Jersey komt. Wie een overzicht wil moet even op YouTube naar 'The many voices of Meryl Streep' kijken, een korte compilatie van haar accenten-catalogus. Uit de context van de rol gelicht, zeker, maar verbazingwekkend niettemin.
In The Iron Lady, die vanaf deze week in de bioscopen is te zien, speelt ze de Britse Margaret Thatcher; van de jonge, schrille politicus en kruideniersdochter, tot aan de staatsvrouw, tot aan de dementerende barones, ieder tijdvak uit het leven met een eigen variatie van die eigenaardige en onvergetelijke stem. Lastig voor de critici: ze doet het allemaal perfect. De Britse pers was kritisch genoeg over de film, maar vrijwel unaniem in de opvatting dat de vertolking van Streep, inderdaad, perfect was.
Kael vond juist deze 'perfectie' problematisch: 'ze acteert uitsluitend van de nek af omhoog', schreef ze. Haar kritische opvatting over Streep werd pijnlijk genoeg ook gedeeld met Katherine Hepburn, de actrice die voor het tijdperk Streep gold als de beste Amerikaanse filmactrice. Hepburn zei tegen haar biograaf dat als ze Streep zag acteren ze altijd het geluid van de acteermachine hoorde: 'Click...click...click'.
Daar staat tegenover dat Streep vroeg in haar carrière al een brief van Bette Davis kreeg, die andere filmkoningin, waarin ze Streep tot haar rechtmatige opvolger kroonde. Kanttekening: Streep is inmiddels zowel Davis als Hepburn ruim gepasseerd als meest gelauwerde filmactrice uit de geschiedenis.
Die perfectie, waar maanden training, karrenvrachten talent, een opleiding aan Yale en natuurlijk een mysterieuze obsessie aan ten grondslag ligt, begint, in de woorden van Streep zelf, met nieuwsgierigheid: "Mijn nieuwsgierigheid grenst aan bemoeizucht.
Ik wil levens verslinden. Je wilt hun schoenen staan, hun kleren aantrekken en zorgen dat ze deel van je worden. Alle mensen dragen een geheim mee en als je acteert wil je dat geheim ontrafelen, tot je alles weet."
Toen ze een paar jaar terug haar Life Time Achievement Award van het American Film Institute in ontvangst nam werd ze toegesproken door Jack Nicholson, haar tegenspeler in Heartburn (1986) en Ironweed (1987). Hij noemde haar 'mevrouw Gummer', zoals haar naam als getrouwde vrouw luidt (en de naam waarmee ze haar cheques ondertekent) en sprak even over de perfectie die als een vloek boven het hoofd van de actrice hangt: "Jersey girl, Yale, Polack, english people, perfect, everything perfect."
Voor mensen die Streep als de 'heilige koe' van het acteren beschouwen had Nicholson maar een woord over: 'Boe!'.
Streep heeft hard moeten werken voor haar ongelofelijke carrière, des te ongelofelijker als we ons realisren dat ze inmiddels de zestig is gepasseerd en al in de tweede, misschien wel derde bloeiperiode van haar carrière is beland.
In een interview dat ze in 2008 aan Entertainment Weekly gaf vertelde ze hoe ze in 1976 werd afgewezen door de Italiaanse producent Dino de Laurentiis voor de hoofdrol in de remake van King Kong, een rol die naar Jessica Lange zou gaan. Ze hoorde hoe de producent, in het Italiaans, tegen zijn zoon zei: "Waarom heb je me dit varken gestuurd? Deze vrouw is lelijk!"
Waarop Streep in vloeiend Italiaans antwoordde: "Het spijt me u teleurgesteld te hebben."
De Laurentiis heeft deze anecdote altijd ontkend, maar het geeft aan dat het leven van een actrice, meer dan dat van een acteur, pijnlijke kanten kent.
In een ander recent interview beschrijft Streep haar twijfels in haar jonge jaren toen ze zich afvroeg waarom ze niet geboren was met het lijf van Jessica Lange. Alweer Lange, een inderdaad schitterende, talentvolle actrice die het geboortejaar met Streep (1949) deelt. Iets van de frustraties en de honger van de jonge Streep dringen door in deze herinneringen.
Het ging niet vanzelf, dat is wel duidelijk.
Ze werd geboren als Mary Louise Streep in Summit, New Jersey en speelde, nadat ze afstudeerde aan de Yale School of Drama, in theaterproducties in New York. Op het New York Shakespeare Festival ontmoette ze John Cazale, een van de talentvolste acteurs van zijn generatie, die na grote rollen in The deerhunter, The godfather I en II, The conversation en Dog day afternoon in 1978 zou overlijden aan botkanker.
Streep viel het eerst op in een korte flasback-scène in Julia (1977) van Fred Zinnemann. Het overlijden van haar vriend viel midden in de periode die haar doorbraak zou betekenen. Ze kreeg een kleine rol in The deerhunter (1978), waarin Cazale speelde, als een van de meisjes die wordt achtergelaten als de jongens naar Vietnam gaan.
In datzelfde jaar speelde ze een van de hoofdrollen in de miniserie Holocaust, die vooral in het toenmalige West-Duitsland als een mokerslag aankwam.
En een jaar later stond ze tegenover Dustin Hoffman in Kramer vs Kramer, in de klassieker tearjerker over een gescheiden echtpaar dat strijdt om het recht het kind op te voeden. Hoewel de sympathie van het script bij de man ligt, probeerde Streep nuances aan te brengen die de rol van de vrouw complexer zouden maken. De eerste versie was wat haar betreft 'too evil'.
Dustin Hoffman was in 1979 een van de grootste filmsterren en het moet niet onderschat worden hoeveel lef Streep nodig had om haar stem te verheffen én uiteindelijk haar zin te krijgen.
"Dustin wil in elke rol bewijzen dat hij de beste acteur ooit is", zei Streep niet ongeestig later over Hoffman.
En Hoffman was verbijsterd dat hij iemand had ontmoet die hem qua bezetenheid en drang naar perfectie de baas was: "Ze werkt buitengewoon hard. Op het obsessieve af. Ik denk dat ze aan niets anders denkt dan aan wat ze op dat moment aan het doen is."
Kramer vs Kramer won de Oscars voor beste regie, beste scenario, beste film en zowel Hoffman als Streep kregen een Oscar. Streep in de categorie 'beste vrouwelijke bijrol'. Het werd tijd voor de hoofdrollen.
In 1981 speelde ze samen met Jeremy Irons in The french lieutenant's woman waarin ze een actrice is die een Victoriaanse vrouwenrol speelt. Haar moderne relatieproblemen worden weerspiegeld zien in de historische rol. De modern/Victoriaanse dubbelrol leverde Streep weer alle lof op, maar er sloop langzamerhand een ander element in haar kritische ontvangst. Hielden veel vrouwelijke sterren in het verleden zich in elke rol vast aan hun eigen identiteit; bij Streep was dat anders, schreef New York Magazine. Streep was 'een kameleon', die voortdurend gedaantewisselingen onderging.
Als Poolse holocaust-overlever in Sophie's choice (1982) spreekt ze Pools-Amerikaans en in de flashbacks Duits en Pools.
Hoeveel actrices (neem jaargenoot Jessica Lange) zijn er niet uit de spotlights verdwenen nadat ze de veertig of vijftig zijn gepasseerd? Ook hier gaat Streep recht tegen de stroom in. In 2008, vlak voor haar zestigste verjaardag, speelde ze de hoofdrol in Mamma Mia!, de Abba-musical. En natuurlijk zong ze zelf, ze had tenslotte een zangopleiding achter de rug. Ze concureerde ooit met Madonna voor de hoofrol in Evita, uit welke periode de uitspraak stamt dat ze heel wat beter dan de toenmalige grootste popster op de planeet zong, dus meer recht op die rol had.
Mamma Mia! werd haar commercieel succesvolste film, een jaar later gevolgd door Julia & Julia, waarin ze een geweldige Julia Child, de eerste Amerikaanse tv-kok, neerzet, en het vrolijke It's complicated van Nancy Meyers, waarin ze een hele galerij van piepjonge romcom-collegaatjes van de tafel veegt.
Een Amerikaanse criticus schreef over het wonder van deze zoveelste bloeiperiode in een opmerkelijke carriere: "De beste Amerikaanse actrice is eindelijk een filmster geworden."
Maar dan wel een die alle prijzen wint.
