Elf miljoen mensen luisterden vorig jaar naar De Top 2000 op Radio 2. Ongelooflijke aantallen, die slechts weggelegd leken te zijn voor het Nederlands voetbalelftal in de finale van een Europees of Wereldkampioenschap.
Zie ook:
Ook na het lezen van De muziek zegt alles, een recent verschenen bundel met bijdragen van wetenschappers, statistici, popkenners en economen die het fenomeen Top 2000 binnenstebuiten keren.
Het dichtst bij een diepere verklaring komt de bijdrage van Ad Vingerhoets, hoogleraar emoties en welbevinden aan de sectie Klinische Psychologie van de Universiteit van Tilburg. Hij liet een eigen onderzoek uitvoeren naar welke nummers gevoelens van verdriet, vreugde en ontroering opriepen en vroeg vervolgens naar persoonlijke favorieten en het nummer dat de meest nostalgische gevoelens opriep.
Voorzichtige conclusie volgens Vingerhoets is dat onze muziekvoorkeuren worden gevormd in onze puberteit en dat die muziek sterke emoties oproept die we ons hele leven blijven meedragen. Doorredenerend zegt Vingerhoets dat popmuziek misschien wel het verlengstuk is van de sussende liedjes van moeders voor hun huilende kinderen.
"De puberteit is het moment waarop de kinderen ophouden moederskindjes te zijn en op zoek gaan naar hun eigen identiteit", zegt Vingerhoets. "Muziek speelt daarbij een belangrijke rol. Je zoekt de muziek waarvan je denkt dat die bij je past. Het geeft je een identiteit."
Voor Vingerhoets ligt daar het geheim. De Top 2000 koppelt de universele oerkracht van muziek aan allerlei belangrijke individuele emotionele herinneringen en voegt daar als katalysator een schep nostalgie aan toe.
Vingerhoets' verklaring ligt daarmee in het verlengde van die van Tim Wildschut, universitair hoofddocent Sociale Psychologie in
Southampton, die ook nostalgie noemt als het vliegwiel dat de Top 2000 stuurt. Nostalgie werd lang beschouwd als een vorm van depressie, maar is tegenwoordig een positieve krachtbron die ons gelukkige momenten opnieuw laat beleven en ons in staat stelt ons her- enigd te voelen met dierbaren, aldus Wildschut.
De Top 2000 is een ongrijpbaar fenomeen. Want nostalgie en emotie zijn ook maar één kant van het verhaal. Hoe kan het dat sterren als Beatles en Rolling Stones nog altijd zo'n grote invloed hebben? En wanneer zullen ze de macht verliezen aan de sterren die daarna komen? Aan Nirvana en Metallica, de muziek van de pubers van twintig jaar geleden. Of aan Adele en Coldplay bijvoorbeeld, die de laatste jaren aan een opmars bezig zijn onder jongere kiezers.
Vorige week introduceerde de Groningse taalkundige Dicky Gilbers nog een andere theorie. Alle nummers van de Top 2000 zouden op elkaar lijken een soort half plagiaat. Alle nummers zouden zijn opgebouwd volgen hetzelfde akkoordenschema.
Zo blijkt De Top 2000 dus ook een speeltuin voor allerlei theorieën. Meten is weten. Het verschil tussen mannen en vrouwen bijvoorbeeld zit óók in De Top 2000. Zo zou The Who's Won't get fooled again nooit De Top 2000 hebben gehaald als het aan de vrouwen zou hebben gelegen. Terwijl Bette Middlers Wind Beneath My Wings een echt vrouwenlied mag worden genoemd.
Nog een interessant fenomeen. Regionale keuzes. Brabant van Guus Meeuwis is de nummer 1 in Brabant, maar slechts de nummer 23 in De Top 2000. Regionale identiteit is ook belangrijk bij het stemgedrag. Maar nog altijd is daarmee de populariteit niet volledig verklaard. De donkere dagen net na Kerstmis, het knus bij de kachel zitten terwijl buiten de wind in de schoorsteen giert, hebben er ook iets mee te maken. Zou De Top 2000 rond een zonovergoten Kerstmis in Australië net zo populair zijn of kunnen worden? Waarschijnlijk niet.
Ook de teloorgang van de platenindustrie heeft ermee van doen. De Top 2000 toont aan dat de muziekbeleving allerminst kleiner is geworden. Juist in de periode rond kerst, waarin jongere en oudere generaties bij elkaar zitten, kunnen de tegenstellingen tijdelijk worden overbrugd.
Douwe Draaisma, Huub Wijfjes, Ad Vingerhoets e.a.; De muziek zegt alles, Veen, 18.95 euro
Sorteer reacties
