Jan Sluijters zei ooit tegen een van zijn kleinkinderen: 'Een mooie vrouw is net zo mooi als een mooi boeket'. foto GPD/Avro
Jan Sluijters (1881-1957) was begin vorige eeuw net afgestudeerd aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, toen hij in 1904 meedeed aan de prestigieuze kunstwedstrijd Prix de Rome.
Sluijters, over wie de documentaire Jan Sluijters - Schilderbeest is gemaakt, produceerde een levensecht bijbels tafereel van de profeet Elisa die het dode kind van een Sunamitische vrouw tot leven wekt, netjes geschilderd volgens de normen van de oude Hollandse meesters. De twintiger won met het schilderij de hoofdprijs en kreeg een rijkstoelage van liefst 1.200 gulden per jaar om vier jaar lang in onder meer Rome en Athene klassieke schilders te bestuderen en te kopiëren. Hij bleef hangen in Parijs, liet musea links liggen, ging kroegen en nachtclubs in en begon met het schilderen van mooie vrouwen in bonte kleuren en poses. Parijs was in de ban van het postimpressionisme, het fauvisme en het kubisme en de jonge Sluijters zoog de moderniteit met volle teugen op.Helaas was de jury van de Prix de Rome allerminst gecharmeerd van de werken waarmee Sluijters terugkwam. Sterker, ze sprak er schande van, de rijkstoelage werd stopgezet. Zijn expressieve doeken waren zelfs een periode niet welkom in de Nederlandse galeries.
Schrijver en kunstpublicist Joost Zwagerman schetst in Jan Sluijters - Schilderbeest een levendig beeld van de tijd waarin Sluijters doorbrak. "In die tijd werd Van Gogh gezien als verdorven figuur", legt Zwagerman uit. Sluijters nam de moderne schilderwijze van Van Gogh en de impressionisten mee naar Nederland.
Zwagerman put zich uit in superlatieven over Sluijters' verbeelding, bijvoorbeeld van elektrisch licht in het doek Bal Tabarin uit 1907, waarop een menigte onbezorgd feestviert onder een overspanning van kunstlicht. Zelfs een leek ziet de gelijkenis met de sterrenhemels van Van Gogh. "Hij probeerde als één van de eersten van zijn tijd elektrisch licht te schilderen. En dat licht fonkelt en spat eraf."
De schrijver spreekt in de docu vanuit het Singer Museum in Laren, waar sinds halverwege september al ruim 50.000 bezoekers de tentoonstelling Sluijters bezochten, die is verlengd tot en met 5 februari 2012. Jan Rudolph de Lorm, directeur museumzaken, schetst in de documentaire Sluijters' ontwikkeling van brave, getalenteerde student tot experimentele dwarsligger. Ook komen twee inmiddels overleden kinderen van de schilder aan het woord en vertelt een kleindochter over Sluijters' voorliefde voor boeketten en naakte vrouwen. 'Een mooie vrouw is net zo mooi als een mooi boeket', zei haar grootvader ooit.
De documentairemakers spraken ook met kunstenaars Rob Scholte en Marte Röling over Sluijters' politieke engagement en zijn experimenteerdrift met kleur. Tussen de bedrijven door wordt de kijker muzikaal getrakteerd op toepasselijk moderne nu-jazz, electro swing, symfonische samba en bluesrock.
Jan Sluijters – Schilderbeest.
Nederland 2, 22.55 uur. TV VANDAAG
