Professor Gerry Dietvorst. Volgens hem worden bestaande pensioenrechten 'zachter'. foto Marijke Duijsters/PVE
De toekomstige pensioenrechten van de Nederlander kunnen het best als volgt omschreven worden: "U krijgt pensioen, maar we weten niet wanneer en hoeveel!" Pensioenen vormen een complexe materie, zelfs voor de Tilburgse pensioendeskundige en hoogleraar toekomstvoorzieningen prof. dr. Gerry Dietvorst. "Ik dacht dat ik het na dertig jaar allemaal wel wist, maar het blijft gewoon ingewikkeld." En dan te bedenken dat de doorsnee werknemer eigenlijk maar twee dingen wil weten: van welk geld kan ik - met mijn partner - leven als ik met pensioen ga en wat krijgen mijn nabestaanden als ik dood ga? Het antwoord op die vragen staat op het pensioenoverzicht dat iedereen elk jaar van zijn pensioenfonds krijgt.
Sinds een aantal jaren is dat aanzienlijk vereenvoudigd en veel beter leesbaar, maar nog altijd blijkt 75 procent van de mensen er nooit een blik op te werpen. Als ze dat wel zouden doen, zouden velen uit de droom ontwaken dat ze na pensionering 70 procent van hun laatst verdiende loon krijgen, inclusief de AOW. Meestal is het maar 50 procent of nog lager. Het gemiddeld bedrijfspensioen (dus exclusief AOW) is volgens Dietvorst op jaarbasis maar zo'n 8.000 euro bruto. "Veel verwachtingen zijn niet realistisch en bij eenderde van de gepensioneerden valt de uitkering gewoon tegen."
Vanuit de Universiteit van Tilburg ijvert Dietvorst met collega Michael Visser al jaren voor betere voorlichting en zo ontstond ook het idee van het pensioenregister online. Er is lang aan gewerkt, maar vanaf volgende week donderdag (6 januari) is het in de lucht en kan iedere Nederlander via internet inloggen op zijn eigen pensioenpagina (www. mijnpensioenoverzicht.nl).
De uitvoering ervan is in handen van de Stichting Pensioenregister, dat zijn alle pensioenfondsen en de Sociale Verzekeringsbank, die gaat over betaling van AOW en algemene nabestaandenwet.
De introductie van het pensioenregister vergelijkt Dietvorst met de eerste mobiele telefoon. "Je krijgt inzicht in lopende pensioenregelingen en 'slapende' rechten die iemand nog ergens heeft staan. Over vijf jaar is het oude mobieltje een i-phone geworden, want in de loop der jaren zal er veel meer informatie aan toegevoegd worden. Te denken valt aan zaken als echtscheiding, eigen vermogen, lijfrentes, enzovoort. Alles om een goede financiële planning te kunnen maken." De vraag is wel hoe hard de opgebouwde rechten zijn die de pensioenoverzichten nu gaan melden. Nederland staat immers aan de vooravond van een forse herziening van het pensioenstelsel. Garanties van opgebouwde rechten zijn niet meer wat ze waren. Zowel nieuwe als bestaande pensioencontracten gaan veranderen én de pensioenleeftijd gaat geleidelijk omhoog. "Wat mij betreft heeft het 'zwitserlevengevoel' zijn langste tijd gehad", zegt Dietvorst.
Volgens het Groenboek van de Europese Commissie - het standaardwerk voor duurzame pensioenvoorzieningen in Europa - brachten we in 1981 nog maar 25 procent van een volwassen leeftijd door 'in pensioen'. Inmiddels is dat 33 procent.
Dat zal verder oplopen met de toenemende levensverwachting, reden waarom overal in Europa pensioenleeftijden worden opgetrokken.
De crisis heeft bovendien aangetoond dat de zekerheid van pensioenen verleden tijd is. Risicospreiding en eigen verantwoordelijkheid zijn de nieuwe kernbegrippen.
Dietvorst: "Bestaande rechten worden 'zachter'. Het komt erop neer dat in het nieuwe pensioencontract de rechten gaan mee-ademen met de financiële positie van het pensioenfonds. Dat was altijd al een beetje zo - denk aan het al dan niet verhogen van de uitkering met het inflatiecijfer - maar dat wordt sterker. We krijgen een combicontract van een harde schil en daaromheen een zachte die niet gegarandeerd is. Voorbeeld: van een pensioenopbouw van 10.000 euro is dan 9.000 euro gegarandeerd en 1.000 niet. Die 1.000 kan meer worden of minder, naar gelang de financiële prestaties van het pensioenfonds."
Omdat dit systeem voor jongeren en ouderen verschillend in elkaar zal zitten, is helderheid en eenvoud van fundamenteel belang. De Tweede Kamer heeft al gedreigd in te grijpen als werkgevers en vakbonden er niet in slagen de pensioencontracten 'nieuwe stijl' begrijpelijk te maken.
Mensen moeten zich vroeger bewust worden van hun pensioen, meent Dietvorst. "Dat begint of begon doorgaans pas bij de eerste leesbril."
Vragen die iedereen zich zal moeten stellen zijn: wat wil ik, wat heb ik en wat kom ik tekort? Daarbij moet je verder kijken dan de drie pensioenpijlers AOW, bedrijfspensioen en lijfrentes. Het eigen vermogen zoals spaargeld en het eigen huis, vrij van hypotheeklasten, kan daarin meegenomen worden. Maar ook het 'menselijk kapitaal', de mogelijkheid om langer - in deeltijd - door te werken. "Een paar dagen werken, paar dagen met pensioen, zal veel vanzelfsprekender worden."
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
