Het leven van de Zangeres Zonder Naam was altijd omringd door een vleugje mystiek. foto Herman Pieterse
Treurnis en troost. Broos geluk en gedoe om geld. Het leven van de Zangeres
Zonder Naam had alles in zich om in een kommervolle smartlap te worden
bezongen.
In het boek Sterven zonder naam belicht auteur Ben Holthuis vooral haar
laatste jaren, waarin ze als weduwe en gewezen vedette een teruggetrokken
leven leidde in het Limburgse Stramproij.
Het waren jaren van
afhankelijkheid, eenzaamheid en het vastklampen aan mensen die de leegte
moesten verdringen. Twijfelachtige houvast, meent Holthuis. Want in zijn
boek beweert hij dat de zangeres in haar laatste levensjaren is bedonderd.
"Ik stuitte op onthutsende feiten", zegt hij met een woordkeus die
zijn verleden bij roddelbladen verraadt. "Het is ongelooflijk hoe er
met haar vermogen en haar andere bezittingen is omgesprongen." De
Zangeres Zonder Naam leefde van 1919 tot 1998 en was de ongekroonde koningin
van het levenslied. Generaties groeiden op met haar hits Ach vaderlief, toe
drink niet meer (1959), Mandolinen in Nicosia (1972), 't Was aan de Costa
del Sol (1975) en Mexico (dat diverse malen de hitlijsten haalde). Eigenlijk
heette ze Mary Servaes-Beij. Ze kwam ter wereld als het achtste van tien
kinderen in een arm gezin in Leiden. Als gevolg van een val lag ze in haar
jeugdjaren vaak in het ziekenhuis en liep ze haar hele leven mank. Lange
rokken en schoenen met ongelijke hakken maskeerden de handicap. Het
tv-publiek zag haar nooit bewegen: ze vertolkte haar repertoire altijd
stilstaand voor de camera's. Haar echte doorbraak kwam toen ze 37 was en
haar eerste plaatje opnam met producer Johnny Hoes. Hoewel Hoes grossierde
in teksten, lukte het hem niet om een passende artiestennaam voor zijn
beschermeling te vinden. Vandaar dat het de Zangeres Zonder Naam werd. "
Niemand had de snik en de timing zoals zij", weet Hoes nog. Inmiddels
is hij 92 jaar, maar nog dagelijks rijdt hij naar zijn muziekstudio. Hoes
schreef meer dan 300 liedjes voor Mary Servaes, tot ze in 1975 met ruzie uit
elkaar gingen. Het was gesteggel over centen: zij vond dat ze meer voor haar
platen moest krijgen. Bij de rechter trok ze aan het kortste eind.
Het leven van de Zangeres Zonder Naam was altijd omringd door een vleugje
mystiek. Gouden platen en bewondering zouden haar rijk hebben gemaakt. Maar
hoe rijk lijkt niemand te weten. Holthuis beweert dat er miljoenen platen en
cd's met haar werk zijn verkocht. "Haar fans overlaadden haar ook met
sieraden", weet collega-zangeres Imca Marina. "Ze had een tas vol
goud, zilver en juwelen. Allemaal cadeaus van haar aanhang. Die erkenning
betekende heel veel voor haar, want ze heeft haar hele leven lang moeten
knokken om serieus genomen te worden door de zogenaamde culturele bovenlaag.
Die elite keek neer op haar smartlappen. "
Na jaren van
succes nam de Zangeres Zonder Naam in 1987 afscheid van haar publiek. Drie
jaar later overleed haar man Jo. Er volgden eenzame jaren waarin ze haar
spaarzame bezoekers liet weten hoe zeer ze haar man en haar publiek miste.
Ze klampte zich vast aan haar huishoudelijke hulp en haar boekhouder.
"In mijn boek laat ik zien wat ouderen kan overkomen als ze door hun
gezondheid of handicap afhankelijk worden van anderen", schetst
Holthuis. "Bij Mary stuitte ik op de verontrustende situatie dat haar
dienstbode en haar boekhouder haar laatste levensjaren volledig naar hun
hand zetten. De dienstbode liet zich door de rechter aanstellen als mentor
zonder familie en vrienden in te lichten. En de boekhouder liet zich
benoemen tot bewindvoerder, zodat hij alle zeggenschap kreeg."
Met gevoel voor drama stelt Holthuis dat dit leidde tot 'onthutsende, trieste,
tragische en bijna ongelofelijke gebeurtenissen'.
"Bij haar
overlijden waren er zeventien miljoen platen en cd's over de toonbank
gegaan. Toch bleek er nauwelijks geld te zijn om haar laatste wensen te
vervullen." De zangeres en haar man hadden geen kinderen. "De
laatste jaren van haar leven was ze dement, zodat het onduidelijk is wat ze
precies had afgesproken over haar nalatenschap", zegt haar neef Jan
Beij. Hij is een zoon van haar broer Jerry met wie de zangeres in haar jonge
jaren een duo vormde. "Er zouden miljoenen naar de Hartstichting en de
Kankerbestrijding gaan", vertelt Beij. "Ik denk ook wel dat daar
veel geld is terechtgekomen, maar de familie heeft nooit inzage gehad in de
precieze verdeling. Dat heeft haar accountant geregeld. En die heeft zijn
ambtsgeheim."
Lastig punt is dat de accountant zelf overleed
voor hij aan dit werk toekwam. Uiteindelijk heeft diens zoon de zaak
afgehandeld.
"De familie heeft er vraagtekens bij of dat
allemaal wel zo netjes is gegaan. We vermoeden dat die bewindvoerder wel erg
goed voor zichzelf heeft gezorgd, maar dat kunnen we niet staven."
Jan Beij heeft het boek nog niet gelezen. Maar op voorhand stelt hij het 'niet
netjes' te vinden als Holthuis in zijn boek beschuldigingen uit.
"
Zolang je de feiten niet kent, blijft het allemaal hangen in versluierde
verhalen. Daar moet je geen boek omheen brouwen. En als je feiten wél hebt
en er is iets mis, moet je naar justitie gaan en niet met een boek komen."
Ben Holthuis - Sterven zonder naam, uitgeverij House of Knowledge,
prijs 16,95 euro
