Laatst schrok Lalla Weiss (46) zich weer eens rot toen ze aan het googelen was. "Ik kwam artikelen tegen over de problemen van Sinti en Roma.
Zie ook:
Ze ziet de stereotypen nog steeds bevestigd: zigeuners zijn of muzikaal, wulps en stoer, óf ze stelen en vechten. "Als je jong bent en mensen zeggen alleen maar dat je stinkt, steelt en vecht, ga je je vanzelf ook zo gedragen. Want mensen verwachten dat toch van je?"
Pas in 2001 besloot het kabinet-Kok II dat Roma en Sinti recht hadden op compensatie voor het in de Tweede Wereldoorlog geleden leed. "Ik hoorde Kok op tv zijn excuses aanbieden aan de joden en de Indische Nederlanders. Ik heb me daar toen zó boos over gemaakt. Binnen een paar dagen zaten we in het torentje, bij Kok, Bos en Zalm. En toen is die compensatieregeling er gekomen. Maar het was weer eens gebleken: we zijn een vergeten groep."
De afschaffing van de gehate Woonwagenwet – die rondtrekken verbood en ambulante beroepen onmogelijk maakte – heeft de situatie volgens Weiss niet verbeterd. "Er is niets voor in de plaats gekomen, helaas pindakaas. Nu zijn we afhankelijk van lokale overheden en woningcorporaties. En die laten het afweten. Dus zijn er lange wachtlijsten voor een standplaats op een kamp. Corporaties bouwen voor ons 'woonwagenwoningen', gewoon een soort huisjes, omdat echte woonwagens te duur zouden zijn. Maar die van ons willen meestal in een woonwagen wonen, in een echte. Ze krijgen niet eens de keus. Wat zou u ervan vinden als ze tegen u zouden zeggen dat u per se in een woonwagen moest gaan wonen?"
Ook op het gebied van werkgelegenheid en onderwijs valt er nog veel te verbeteren aan het lot van Sinti en Roma en Nederland, schetst Weiss. "Te veel gemeenten hebben het niet nakomen van de leerplicht te lang door de vingers gezien. Scholen kregen wel extra geld voor Sinti- en Romakinderen, maar deden niets als die kinderen niet naar school kwamen. Onderwijs zoals Nederland dat kent heeft in onze samenleving lang geen plek gehad. Wij zijn geen schrijvend volk, geven kennis en taal mondeling door. Dat heeft in de burgermaatschappij altijd in ons nadeel gewerkt."
Maar mede dankzij initiatieven uit de Roma- en Sintigemeenschap zelf is er wel wat verbeterd. De basisschool wordt veel beter bezocht dan vroeger en ook in het voortgezet onderwijs gaat het beter.
De hoge werkloosheid baart Weiss nog veel zorgen. "Het is niet zo dat onze jongeren niet willen werken; iedereen wil een betere toekomst. Je moet daar wel de kans voor krijgen. Wie de gereedschappen mist, moet op iets terug kunnen vallen. En dat is bij ons niet het geval. Wij hebben onszelf uitgesloten, buiten de maatschappij geplaatst. Maar dat is een gevolg van de uitsluiting door anderen. Vergeet niet: er is onderling wantrouwen tussen die van ons en de burgers, maar dat wantrouwen is bij ons nog veel groter dan bij jullie."
Dat is volgens haar ook niet zo gek, als je bedenkt dat de Woonwagenwet na de Tweede Wereldoorlog werd aangepast na adviezen van L. van Doorn, die tijdens de bezetting met de nazi's sympathiseerde en voor hen een brochure schreef met de titel 'De Woonwagens moeten verdwijnen'. Het idee om woonwagenbewoners onder te brengen in grote centra kwam van hem.
"Die grote centra kenden één centrale toegang met een slagboom waar een agent de wacht hield. Dat gaf vooral bij veel ouderen onder ons een grote schok. Je kon ook maar beter niet voor je ware identiteit uitkomen als je bijvoorbeeld ging solliciteren. Mijn oma zei altijd: zeg maar dat je Surinaamse bent, dat geloven ze wel van jou."
Sinti en Roma trokken zich in zichzelf terug, protesteerden ook niet meer. Weiss: "En als we dat eens deden, was het vooral met zang en dans en hapjes, met het Rosenberg Trio erbij. Ons volk is altijd vertrokken als we ergens vijandig werden bejegend. Maar in de moderne wereld kan dat niet meer. Er is geen plek meer waar we naartoe kunnen vluchten."
Weiss had zelf ook slechts vier klassen lagere school doorlopen. Maar ze ging na haar dertigste weer studeren. "Wat wij met onze stichting willen, is onze mensen een volwaardige plaats in de Nederlandse samenleving geven en laten behouden. We moeten onszelf de handvatten en het gereedschap verschaffen die ons daartoe in staat stellen. Er moet een eind komen aan die zelfuitsluiting, aan de armoede tussen onze oren."
