Van buitenaf is er niks bijzonders te zien aan de oude boerderij aan de Oirschotsweg 117 in Best. foto Jean Pierre Reijnen ;De balken van de oude boerderij zijn door de eigenaar verstevigd met spanbanden, om te voorkomen dat ze verzakken. foto Ton van de Meulenhof
Van buitenaf is er niks bijzonders te zien aan de oude boerderij aan de Oirschotsweg 117 in Best. foto Jean Pierre Reijnen ;De balken van de oude boerderij zijn door de eigenaar verstevigd met spanbanden, om te voorkomen dat ze verzakken. foto Ton van de Meulenhof
Van buitenaf is er niks bijzonders te zien aan de oude boerderij aan de Oirschotsweg 117 in Best. foto Jean Pierre Reijnen ;De balken van de oude boerderij zijn door de eigenaar verstevigd met spanbanden, om te voorkomen dat ze verzakken. foto Ton van de Meulenhof
1/3
In Best is een boerderij ontdekt waarvan de binnenkant dateert uit de 13e eeuw. Het gebouw is daarmee het oudste in zijn soort in heel Nederland.
Van buitenaf is er niks bijzonders aan de boerderij van de familie Scheepers aan de Oirschotseweg 117 in Best te zien. Maar uit onderzoek van de jaarringen van het hout blijkt dat het gebint dateert uit omstreeks 1261.
"Dit is een unieke vondst. In heel Nederland is tot nu toe nog nooit zo'n oude boerderij 0ntdekt. Absoluut niet", aldus Judith Toebast, specialist landelijke bouwkunde van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. "Mogelijk is er zelfs in Duitsland niet zo'n oude boerderij gevonden." Uit het onderzoek van de jaarringen door BAAC in Den Bosch blijkt dat het hout voor de constructie van de boerderij gekapt is 1261 of 1262.
Met name voor bouwhistorici is de vondst bijzonder, aldus Toebast. In de 13e, 14e eeuw stopt men in Nederland met het ingraven van dragende palen voor een boerderij; tegen die tijd zijn er nieuwe constructies ontwikkeld die van zichzelf zo 'stijf' zijn dat verankering in de grond niet meer nodig is. Men gebruikt vanaf die tijd een constructie waarbij het gebint op veldkeien komt te staan, waardoor het hout minder snel rot.
Met die verandering wordt het moeilijker om de ontwikkeling van de boerderijen te volgen. "Archeologen kunnen voor die tijd paalsporen in de grond terugvinden", vertelt Toebast. "Van de boerderijen die daarna zijn gebouwd is bijna niets meer terug te vinden. Daarom is deze boerderij in Best zo waardevol."
De vondst komt voort uit een onderzoek naar waardevolle gebouwen, dat Wouter Kreike en bouwhistoricus Dick Zweers in opdracht van de gemeente Best uitvoeren. De gemeente benadrukt dat de ouderdom van het gebouw nog niet helemaal zeker is. "Er is een second opinion nodig", aldus Zweers. De specialist dr. Th. Frank uit Keulen gaat in juni een tweede onderzoek uitvoeren. Daarna besluit de gemeente in overleg met de eigenaar of de boerderij wordt aangemerkt als monument en of de oude stal gerestaureerd wordt.
'Toeristen niet welkom in de stal'
Susan en Johny Scheepers en hun kinderen Tim en Imke vinden het leuk dat de oude stal van hun melkveehouderij aan de Oirschotseweg een historisch unicum blijkt te zijn. Maar één ding wil de familie graag benadrukken: hun stal is geen bezienswaardigheid. "We zitten niet te wachten op toeristen. Van de buitenkant is er niks bijzonders te zien. Dit is privéterrein, er komen geen rondleidingen."
Jaarringen verraden precieze leeftijd van hout
Het was Sjoerd van Daalen van het bureau BAAC in Den Bosch die ontdekte hoe oud de boerderij in Best werkelijk is. Hij is gespecialiseerd in het dateren van hout. "De monsters die ik uit de eiken balken nam bleken verbazingwekkend goed: er zaten heel veel jaarringen in." Met een microscoop mat Van Daalen heel nauwkeurig de jaarringen in het hout.
Vervolgens verwerkte hij de data in een 'dendrochronologisch' computerprogramma. Dit vergeleek de variatie in dikte van de jaarringen in het hout in Best met die van jaarringen uit ander hout uit de afgelopen eeuwen.De basis voor het onderzoek dat hij verrichtte, ligt in het feit dat alle bomen in ons deel van Europa onderhevig zijn aan hetzelfde klimaat. Hierdoor groeien bomen elk jaar gemiddeld met een zelfde tempo. Als de weersomstandigheden goed zijn, dan zullen alle bomen in hetzelfde jaar sterk groeien en een relatief dikke jaarring vormen.
Als ze slecht zijn, dan is de jaarring van de bomen dun. Van Daalen: "Als je vandaag een honderd jaar oude boom kapt, weet je dat de buitenste ring van 2011 is. Dus zo kan je helemaal terugtellen tot 1911." En het patroon van die jaarringen kan je weer vergelijken met hout uit oude huizen, dat bijvoorbeeld in de jaren dertig is gekapt. Onderzoekers hebben zo van een groot aantal stukken hout en bomen referentiecurves gemaakt.
Uit de vergelijking van de houtmonsters uit Best met die curves zag Van Daalen dat het hout uit Best uit 1261 dateert: de bomen hiervoor zijn in het najaar van '61 of in het voorjaar van '62 gekapt.
In eerste instantie kon Van Daalen de uitkomst bijna niet geloven. "Vanuit de gemeente was aangegeven dat het hout mogelijk uit de vijftiende eeuw dateerde. Maar het is dus twee eeuwen ouder. Ik heb de berekening nog vijf keer overgedaan, om zeker te zijn dat ik niks fout deed."
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
