Niet beschikbaar!
Huub Oome foto Irma Frieling
Voorbeeld of schrikbeeld? Deze boerderij in Gemonde is afgebroken en herbouwd. Binnen en buiten is weinig authentieks meer te vinden, aldus Huub Oome. Toch was dit pand in ?Het jaar van de boerderij 2003? nog genomineerd om als voorbeeld te dienen van behoud door hergebruik van oude boerderijen?
Zoek de verschillen. De eigenaren hebben in hun ogen de raamkozijnen gelaten zoals ze altijd zijn geweest. Maar: de tussendorpel hoort niet. De oorsprong was een schuifraam waarbij het onderraam achter het bovenraam schoof. In het onderraam had ook raamhout moeten zitten. De roeden zijn van plastic en de vlakverdeling is fout; de ruitjes moeten alle zes dezelfde maat hebben. In het kozijn ontbreken sponningen waar de vensterluiken in vallen bij het sluiten. De vensterluiken zijn te groot en kunnen zelfs niet dicht. De duimen waaraan ze hangen horen in het kozijn te zitten en niet in de muur. Tot slot: de lekdorpel van grestegels hoort niet bij dit type kozijn.
Weg met de staldeuren. Alphen-Chaam: dit openslaande raam met plastic roeden in het dubbelglas moet de authentieke staldeuren van de boerderij doen vergeten. In de praktijk is het heel goed mogelijk die deuren te behouden en in de terugwijkende binnenspouw een raam of openslaande deuren aan te brengen.
Goed bedoelde aanfluiting. Mensen doen hun best om voor hun goeie geld ?iets moois? te bouwen, maar de fantasie slaat soms op hol, zoals bij deze nieuwe schuur in Rucphen. Oome: ,,Gebogen ramen zoals deze horen alleen in metselwerk, omdat men nog geen lateien had. In houtconstructies en houten gevels waren de bovendorpels gewoon recht. De ongekantrechte gevelbetimmering is ook misplaatst. Een boer zou zich vroeger hebben geschaamd voor deze ?schabben?, want die gebruikte je alleen voor tijdelijke bouwwerken. Verder misstaan de witte boeilijsten van kunststof, de betonnen gevelpannen en de veel te geringe dakhelling. Een aanfluiting kortom.??
Zielig hoopje. Hier is ?de ziel? uit de boerderij gehaald. Terwijl die wordt verbouwd met stalen spanten (achtergrond rechts), ligt het gesloopte gebint in een hoek. Verkopen voor hergebruik? ?Neuh, misschien kunnen we er nog een paal van gebruiken??
Industrieel. Een best fraai gerestaureerde boerderij in Den Dungen. Inderdaad, het is de achterkant maar. Toch had het misschien ietsje minder industrieel gekund.
1/7
Het is niet pluis op het erf van Brabants oude boerderijen. Verbouwen gaat vaak op z’n janboerenfluitjes, waardevolle panden verdwijnen. Boerderijen-goeroe Huub Oome luidt de noodklok. ‘Hoog tijd dat er iets gebeurt om ons agrarisch erfgoed voor verdere verprutsing te behoeden.’
Iedereen in Brabant heeft wel iets met boeren of boerderijen. Ze wo(o)n(d)en er zelf, opa en oma hadden er een of ze logeerden er bij vriendjes. En uiteindelijk stammen we er allemaal een beetje van af. We vinden het zelfs niet erg om 'boer'genoemd te worden. Het is een geuzennaam geworden voor Brabanders.
,,Ja,'' lacht Huub Oome, ,,het begrip boer heeft bijna de academische status bereikt. Ik heb nog nooit iemand getroffen die niet trots was op zijn boerenafkomst. Des te spijtiger is het dat we zo slecht omgaan met dat erfgoed, de oude boerderijen. Als het daarover gaat, betreed je echt een missiegebied.''
Huub Oome (74) is zo'n beetje de boerderijen-goeroe – boeroe? – van Brabant. Als architect/bouwmeester restaureerde hij er talloze, hij was ruim dertig jaar voorzitter van de commissie boerderijenzorg van Brabants Heem en schreef veel artikelen. Doodzonde, zegt hij, hoe we ondanks onze collectieve affectie met dat erfgoed omgaan. ,,De oude boeren zelf hebben er doorgaans niet zo veel mee. Voor hun was het maar een werkplek, die eerder functioneel dan traditioneel moest zijn. Hun zonen en dochters ook niet, die hebben te lang onder de kierende pannen geslapen. Je ziet dan dat zo'n boer juist de kont tegen de krib gooit als het gaat om een monumentale status. 'Ik Iaat de kiet nog liever verrotten dan dat het een monument moet worren', hoor je dan. En burgers die een monumentale boerderij opknappen zijn altijd van goede wil, maar maken cruciale fouten bij het opknappen en restaureren. Ze staan toe dat, of eisen zelfs dat de ontwerper van het bouwplan stalen spanten plaatst en het eiken gebint uit de boerderij sloopt. Daarmee haal je de ziel uit een boerderij.''
We zouden ons grote zorgen moeten maken, vindt Oome. ,,,,Van de boerderijen die rond 1975 nog als karakteristiek of cultuurhistorisch waardevol werden aangemerkt is nog maar dertig procent over. Zelfs van boerderijen met de status van rijksmonument zijn sommige illegaal verprutst. Veel boerderijen die de status gemeentelijk monument waard waren kregen die niet, omdat de gemeente haar monumentenlijst zo kort mogelijk wilde houden. Deze boerderijen zijn daardoor vogelvrij om tot boerderette te worden verminkt.''
Je zou verwachten dat de overheid wel een oogje in het zeil houdt, maar ook daar is Oome teleurgesteld. ,,Ik ken mensen die een Vlaamse schuur op hun erf willen terugbouwen. Die stond er ooit. Maar zo'n schuur is één meter te hoog volgens de voorschriften van het bestemmingsplan buitengebied. De gemeente acht zich niet bij machte die tekortkoming aan te passen, terwijl je juist Brabantbreed ruimte zou moeten scheppen voor dit soort gevallen. Als een boerderij niet de status van monument heeft, geldt bij verbouwing gewoon het Bouwbesluit. Wil je een deur vervangen, dan moet die een wettelijke doorgangshoogte hebben van 2,30 meter. Dat scheelt dan 40 cm met de oude deur....''
,,Het is aan niet-boeren om die mooie Brabantse boerderijen overeind te houden. Nog maar twee procent van de historisch waardevolle panden is in boerenhanden. Het zijn allemaal woonboerderijen, zelfs al zit er nog anderhalve boer in. Want zijn enorme trekker past allang niet meer door de oude staldeuren.''
TIPS
Schilderwerk: veel oude boerderijen in Brabant worden geschilderd in de kleuren oker, wit en donkergroen. Alleen in de Kempen gebeurde dat vroeger zo. Oome: ,,In principe is niets wet, maar in grote lijnen kun je zeggen dat elders in Brabant traditioneel de ramen gebroken wit en de kozijnen niet oker, maar lichtgeel of grijs waren. De katholieken neigden naar geel, terwijl protestanten sober grijs verkozen. Deuren en blinden waren altijd donkergroen. Soms kleurde het groen blauwig door verkeerde pigmenten in de verf."
Gevelstenen: het oude metselwerk vervangen door moderne bakstenen is vloeken op het erf én onnodig. ,,Gebruikte, afgebikte stenen zijn makkelijk verkrijgbaar, vooral in België en al direct over de grens. Ze zijn niet eens duurder dan nieuwe bakstenen.''
Dakkapellen: vaak krijgen 'nieuwe' en verbouwde boerderijen luxe dakkapellen in de rieten kap, soms zelfs boven de stal (zie ook foto rechtsboven). Oome: ,,Bouwhistorisch fout. Hooguit zag je vroeger een gietijzeren raampje in de kap boven het woongedeelte, als daar mensen sliepen. Beter is kleine dakvensters aan te brengen. Die verknallen het silhouet niet en laten genoeg licht binnen.''
Het monumentenhuis Brabant kent de website www.boerderijenlijn.nl Daar kunt u terecht met al uw vragen rondom restauratie.
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
Sorteer reacties
