Tjeenk Willink verlaat het paleis nadat hij door de koningin opnieuw tot informateur is benoemd. foto Valerie Kuypers/ANP
De verdenking steekt telkens de kop op: de koningin moet niets hebben van Geert Wilders.
Zie ook:
Staatsrechtgeleerde Jan Vis doet de beschuldigingen af als 'kroegpraat'. "De tijden zijn veranderd", stelt hij. De formatie is veel transparanter geworden dan vroeger. Hij wijst op koningin Wilhelmina. "Zij kon nog zeggen: 'Die man mag geen minister worden'. Dat gebeurde dan niet. Beatrix heeft nauwelijks speelruimte. Zij kan geen trucs uithalen."
Zijn collega Wim Voermans van de Universiteit Leiden beaamt dat hij Beatrix niet op partijdigheid heeft kunnen betrappen. "Ze gaat zorgvuldig te werk."
Wel constateert hij dat de vorstin zich in een kwetsbare positie bevindt. "Uit de keuzes die zij maakt, denken mensen een politieke voorkeur te kunnen aflezen. Dat alleen is al ongelukkig." Critici zien voldoende 'bewijs' dat de koningin de formatie beïnvloedt. Kwam ze eind juli niet met Ruud Lubbers als informateur op de proppen, wiens afkeer van de PVV algemeen bekend is? De algemene verwachting was juist dat VVD-leider Mark Rutte het voortouw zou nemen om een rechts kabinet te smeden. En nu is weer haar 'verdachte' vertrouweling Herman Tjeenk Willink naar voren geschoven. De vicepresident van de Raad van State werd twee maanden geleden door Wilders nog uitgemaakt voor 'links eurofiel anti-PVV-mannetje'. Tjeenk Willink had zich in een bijlage bij het eindverslag van een eerdere informatieronde uitgesproken vóór Europese samenwerking en tegen discriminatie van nieuwkomers. Een duidelijke afkeuring van Wilders' gedachtegoed.
Al eerder voedde de koningin zelf de achterdocht in PVV-kringen. "Grofheid in woord en daad tast de verdraagzaamheid aan", waarschuwde ze al eens in haar kersttoespraak. Wilders voelde zich duidelijk aangesproken: hij was die 'multi-culti-onzin' meer dan beu en vond dat de koningin 'als een haas' uit de regering moest worden gezet.
Dinsdag werd dat wantrouwen opnieuw gevoed. Een Kamermeerderheid wilde een 'doorstart' voor de onderhandelingen voor rechts, maar Beatrix maakte een pas op de plaats. Ze negeerde Wilders' wens om 'vanavond nog' de onderhandelingen voort te zetten. Tjeenk Willink spreekt eerst opnieuw met alle fractieleiders, zodat ook de wensen van de minderheid worden gehoord.
Plaatst de koningin zich niet in een kwetsbare positie door zo haar stempel op de formatie te drukken? "Onzin", stelt Vis. "Het gaat veel te ver om Beatrix te betichten van politieke inmenging. De koningin zet geen stap zonder dat er adviezen aan ten grondslag liggen. Ook nu." Dat Tjeenk Willink weer in actie komt, mogen de rechtse partijen vooral zichzelf aanrekenen, vindt hij.
Maandag adviseerden zij de koningin nog dat VVD-leider Mark Rutte een conceptregeerakkoord moest schrijven. Dinsdag moest Beatrix via het televisiescherm vernemen dat de heren toch samen door wilden onderhandelen. Vis: "Heel slordig, vooral van Rutte. Hij had ook om audiëntie kunnen vragen omdat hij van gedachten veranderd was." Voermans denkt dat de huidige wijze van formeren de koningin wel parten speelt. "Wat de partijen de koningin adviseren, ligt meteen op straat", zegt de hoogleraar staatsrecht. "Het dringt haar in een politieke rol. Daar is niemand bij gebaat. " Het ware verstandiger als de Kamer het voortouw zou nemen bij de vorming van het kabinet, denkt Voermans. "Dan zou de rol van de koningin zich kunnen beperken tot de officiële aanstelling van de ministers en staatssecretarissen. Alleen bij een impasse, zou het staatshoofd zich er nog mee moeten bemoeien. Dat zou haar kwetsbaarheid aanzienlijk verminderen."
Sorteer reacties
