Niet beschikbaar!
Remco Dolstra is directeur voorlichting op het ministerie van Financiën. Eerder was hij onder andere woordvoerder van Wouter Bos, nu minister van Financiën. foto Mark van der Zouw/GPD
Op de Nieuwjaarsborrel van het CDA staat Arnoud Strijbis geanimeerd te kletsen, glas losjes in de hand.
Zie ook:
Strijbis is niet in zijn buurt te vinden, hij bezoekt de bijeenkomst omdat hij zelf lid is van het CDA en daarvoor zowel politiek als bestuurlijk actief is geweest.
Steeds vaker eisen ministers en staatssecretarissen een woordvoerder die hun gedachtegoed deelt. Het is aan de orde van de dag, verzucht een voormalig ministerswoordvoerder, die niet met zijn naam in de krant wil. "Dit kabinet probeert de ambtenarij partijpolitiek te controleren." Vooral het CDA is volgens hem kampioen 'politieke rijen sluiten'.
CDA-Kamerlid Jan Schinkelshoek, oud-directeur voorlichting op het ministerie van Justitie, vindt de ophef overdreven. PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen ziet evenmin een probleem. Voor hem staat voorop dat een minister optimaal moet kunnen vertrouwen op zijn woordvoerder.
Weet de ene partij een politiek vriendje benoemd te krijgen, dan wil de andere dat ook. "Daar chanteren ze elkaar mee", zegt de oud-voorlichter.
Volgens politicoloog Jos de Beus komt dat voort uit onzekerheid. "Een minister voelt zich alleen en maakt zich zorgen over zijn presentatie. Een partijgenoot als woordvoerder geeft dan rust." Maar zo laadt het kabinet de verdenking op zich dat het ambtenaren partijpolitieke activiteiten laat verrichten, waarschuwt een voormalig directeur voorlichting. "En dat gebeurt natuurlijk ook."
Volgens de oud-woordvoerder is de burger daar de dupe van. "Die krijgt via de 'politieke' woordvoerder geen eerlijk beeld meer." Dat is gevaarlijk, waarschuwt hoogleraar staats- en bestuursrecht Sjoerd Zijlstra. De taak van woordvoerders is dat zij het beleid objectief moeten verwoorden. "Dat is een gewone ambtelijke taak, geen partijpolitieke", vindt Zijlstra, die als lid van de Raad voor Openbaar Bestuur onderzoek deed naar politieke benoemingen.
De hoogleraar maakt een duidelijk onderscheid tussen politiek assistenten - de persoonlijk politiek adviseur van een bewindspersoon - en woordvoerders. De politiek assistent moet de minister 'politiek alert' houden, een woordvoerder is een gewone ambtenaar, benadrukt Zijlstra. "Hij is niet van de vereniging 'De minister vooruit!'. Hij mag niet zeggen: 'Dit is een geweldig CDA-besluit van de CDA-minister'."
Zijlstra is huiverig voor het Amerikaanse systeem, waarbij overheidsfuncties uitsluitend worden vergeven aan politieke vrienden. Maar eerder gemaakte afspraken om dat vooral níet te doen, staan op de helling.
De geest is uit de fles, zegt de oud-woordvoerder. "Straks wordt het neefje dat nooit heeft willen deugen chauffeur en tante Truus de koffiejuffrouw."
Een minister mag niet eigenmachtig een woordvoerder aanstellen. Deze moet, net als iedere andere ambtenaar, een sollicitatieprocedure doorlopen. De kwaliteit staat hierbij voorop, benadrukte minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken in antwoord op eerdere Kamervragen.
De anders zo spraakzame woordvoerders zwijgen liever over dit onderwerp, alleen op basis van anonimiteit willen ze iets kwijt. Iedereen heeft een politieke voorkeur, benadrukt een woordvoerder, die ook onder bewindspersonen met een andere 'kleur' heeft gewerkt. Maar de professionaliteit staat voorop. "Als professional kun je natuurlijk ook voor een SP- of VVD-minister werken."
Een andere woordvoerder, die zelf op de ledenlijst van de partij van zijn minister staat, ziet ook voordelen. "Omdat je de partijpolitiek als geen ander herkent, filter je dat eruit."
Maar alle schijn van partijpolitiek moet worden voorkomen, vindt CDA-politicus Hans Hillen. Als woordvoerder van CDA-minister Onno Ruding was hij in de jaren tachtig weliswaar één van de eerste 'politieke' woordvoerders, maar hij zorgde op zijn afdeling voor een veelkleurig gezelschap. Zijn plaatsvervanger was van PvdA-huize, een andere collega was VVD'er. Hillen: "Wij verwoordden enkel het beleidspolitieke gedachtegoed van onze minister, niet het partijpolitieke. Als overtuigd dualist vind ik dat er een zekere afstand moet zijn tussen regering en volksvertegenwoordiging. Daar wordt nu slordig mee omgegaan en dat is onverstandig."
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
