Drank is een wolf in schaapskleren.
Een echte terminator, die we zelf aan tafel uitnodigen, vindt Erik Stofferis. Op zeker moment bestond zijn 'dagelijkse onderhoudsdosis' uit vier tot zes glazen, met uitschieters naar tien tot twaalf. Soms dronk hij tussendoor even niet. "Dat was omdat ik nog dronken was of gewoon ziek", zegt de schrijver van het boek De grote verdoving.Toch gaf drank hem een gevoel van vrijheid: hij dacht dat hij de hele wereld aankon. Een krachtige motivatie om te blijven drinken, zegt Stofferis. Maar hij onderschatte de impact ervan en verloor gaandeweg zijn zelfrespect en dat van anderen. Zijn werk en relaties leden eronder. "Ik werd een teleurgestelde, chagrijnige man."
Hij gooide het roer om, stopte met drinken en richtte tien jaar geleden De Helderheid Stichting op. Die stichting traint en begeleidt mensen met een alcoholprobleem. In De grote verdoving beschrijft hij de prominente plaats van alcohol in de westerse samenleving en hoe lastig het daardoor is maat te houden.
Nederland telt circa anderhalf miljoen probleemdrinkers, mensen die worstelen met drank en stelselmatig meer drinken dan zij van plan waren. Toch wordt dit probleem massaal ontkend, betoogt Stofferis. "We liegen en bedriegen wat af over alcohol. Het wordt afgeschilderd als lekker, leuk, onmisbaar. Waarom hechten we aan een middel dat ons onderuit haalt?"
Alcohol is een collectieve demper voor een mix aan problemen geworden. "Ons lichaam is een gevoelig mechanisme. Alcohol heeft hetzelfde effect als sommige medicijnen. Het verandert ons perceptievermogen en onze stemming op een subtiel niveau. Als we gespannen of gefrustreerd zijn, zijn we overgevoelig. Met bier en wijn leggen we die natuurlijke gevoeligheid liever lam, in de hoop zo gelukkiger te worden. Maar het werkt eerder als een fysiologische shock, een mokerslag tegen ontspanning."
Het willen dempen van gevoeligheid is de kern van alcoholproblemen, meent Stofferis. "Alcohol haalt de spirit uit ons. Maar dat wordt collectief ontkend."
Het kan ook anders, denkt hij. Al is dat een langdurig en moeizaam proces, dat vraagt om een andere levenshouding (verantwoordelijkheid voor het eigen leven nemen, geen emoties wegspoelen) en een andere houding van de maatschappij, de zorgverleners en de overheid. Stofferis denkt onder meer aan hogere accijnzen op drank en verplichte leefstijlcursussen voor drankmisbruikers.
Bij de presentatie van Stofferis' boek vergeleek de Amsterdamse hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys bovenmatig drinken met een controlestoornis. "Je hebt het gevoel dat je wordt gedwongen iets te denken of te doen zonder dat je het echt wilt. Dat mechanisme zie je bijvoorbeeld ook bij eet- of dwangstoornissen."
Denys, verbonden aan het AMC/Universiteit van Amsterdam, noemt afhankelijkheid van alcohol een groot probleem omdat drank volledig is ingebed in de maatschappij. "Alcohol is overal, maar het gebruik ervan hoort aan discipline en bepaalde regels gebonden te zijn. Door die tegenstelling is de balans nu zoek. Er is sprake van een zekere mateloosheid."
Hoezeer drank erbij hoort, merkte hij toen hij besloot een tijdje helemaal niet te drinken. "Mensen vroegen me of ik soms ziek was. Je hoort er niet bij tijdens feestjes of etentjes. Want de symboliek van alcohol is: feest, gezellig, informeel."
Drinken is bovendien een sociaal gebeuren. "In het café, de sociale mengplaats tussen werk en thuis, wordt een wereld gecreëerd waar sociale ongelijkheid verdwijnt. Het werkt verdovend, gedachten aan werk of problemen schuif je ermee opzij. Je onttrekt je aan de realiteit, bent er even niet meer bij."
Waarom doen we dat, terwijl we het eigenlijk niet willen, zo vraagt Denys zich af. "Is het raar gedrag, zoals de Britse psychiater Dalrymple zegt? Hij verklaart alcoholmisbruik uit karakterzwakte, die vraagt om 'keihard' optreden. Een andere opvatting is dat (drank-)verslaving een ziekte in de hersenen is. Beide meningen staan lijnrecht tegenover elkaar."
- De grote verdoving, Erik Stofferis, Zwerk Uitgevers, Houten. Prijs: 19,50 euro.
Sorteer reacties
