Bij gebrek aan oude adel met klinkende titels en luisterrijke kastelen, koestert een zeker deel van het Nederlandse burgerdom zich in de illusie dat oud geld en een dubbele naam compensatie bieden voor het ontbrekende blauwe bloed.
Op de Oranjes na hebben we hier geen prinsen, al helemaal geen hertogen of markiezen en niet meer dan een enkele verdoolde ridder. Dus moeten we ons tevreden stellen met fruitkoninginnen, carnavalsprinsen, dijkgraven en textielbaronnen (die vanwege de opkomst van lagelonenlanden hun bedrijven al lang geleden moesten sluiten).Textielbaronnen, je had ze ooit in de industriegebieden rondom Tilburg en in het voormalige schapenland Twente, de bakermat van de Ten Cate's en de Scholtens. Met dat laatstgenoemde geslacht zijn we uitgekomen bij Jaap Frederik Scholten, de in 1963 geboren (en aan de Twentse machinefabrikant Stork verwante) auteur die een aantal jaren geleden zoveel furore maakte met Tachtig.
Nu heeft Scholten een nieuwe roman geschreven waarin hij, in weerwil van de obligate verzekering dat hij zijn karakters niet naar het leven heeft getekend, zijn persoonlijke doopceel licht. Aan de hand van de verteller maken we kennis met de in Twente rijk geworden en met elkaar verzwagerde fabrikantenfamilies Dupont en Spengler.
Met de aangeboren smaak voor de juiste details en de correcte mores (stiff upperlip, gentlemen never wear brown, en pull yourself together, old chap) trekt Frederik Spengler (die we al eerder tegenkwamen in Tachtig) zijn stamboom na en kleurt die vervolgens in met het rood van de passies en het zwart van de rouw. Want waar het Nederlandse patriciërsbloed buitengewoon flets blauw oogt, heb je dat rood en zwart maar al te hard nodig.
Hoewel Twents van origine zijn de families Spengler en Dupont, zoals hiervoor al gesuggereerd, tamelijk Brits in hun voorkeuren. Britten gaan nu eenmaal voor in tradities van adeldom, buitenhuizen, jachtpartijen en de excentrieke zeden en gewoonten die daar bij wijze van room op de pudding bijhoren. Dus hebben deze textielbaronnen en hun gebroed zich weten te verzekeren van een eigen domein op het Schotse eiland Kintra waar ze de jacht op edelherten kunnen afwisselen met het keuren van de plaatselijk gestookte whisky.
Frederik op zijn beurt heeft het oostwaarts gezocht en hangt de herenboer uit in het verre Roemenië, waar de landbouw- en bosgrond sinds de val van Ceaucescu en de toetreding tot de Europese Unie voor een habbekrats te grijp liggen.
Een dergelijke setting zou al snel tot gapens toe gaan vervelen, wanneer daar niet een groot en tranentrekkend drama voorhanden was. Daarbij moet niet zozeer worden gedacht aan de Enschedese vuurwerkramp van 2000 (hoewel Frederik daar in het voorbijgaan wel even melding van maakt), maar aan een catastrofe binnen de familiekring. Frederiks broer Julius, in familiaire loyaliteit de gelijke van D'Artagnan en zijn drie musketiers, krijgt de diagnose van een hersentumor en blijkt bij nader onderzoek onherroepelijk ten dode opgeschreven. Dus is het zijn ziektegeschiedenis waarover de roman steeds meer handelt.
De gebroeders Spengler, Julius voorop, zijn overigens in lijden en strijden gehard omdat ze al vroeg hun vader zijn kwijtgeraakt. Die heeft namelijk zijn levenseinde beleefd in een krankzinnigengesticht waar hij als manisch-depressieve patiënt was opgenomen. Adeldom verplicht nu eenmaal ook tot een zekere vorm van gekte.
Hoe tragisch het verloop van de handeling mag zijn, dit drama kent weinig verrassingen en is daarom niet al te boeiend. Bij de lezers die Scholtens succesboek Tachtig zo mooi vonden en ook hun hart hebben opgehaald aan de tragikomische film Four Weddings And A Funeral, zal De wet van Spengler zeker in de smaak vallen, maar wie van literatuur verwacht dat het oude en vertrouwde in een nieuw licht komt te staan, zal zich misschien bekocht voelen. Dat geldt niet alleen voor de inhoud van deze roman maar ook voor de stijl, die bol staat van de clichés en bovendien doortrokken is van het oubollige soort humor die het ongetwijfeld goed doet bij 'Ons Soort Mensen', maar die in andere kringen al snel als flauw wordt ervaren.
Maar wie graag wegzwijmelt in whisky- dan wel wijnovergoten dromen over een eigen kasteel in de Schotse Hooglanden of een fraaie optrek in de contreien van graaf Dracula, moet – met een vakantie aan de Costa del Sol in het verschiet – dit boek zeker aanschaffen.
- Jaap Scholten: De wet van Spengler. Uitgave Contact. 271 blz. 19,95 euro.
Heeft u nieuws, tips of foto's?
