Het kan bijna geen toeval zijn. Onder zijn vest is nog net een shirt van een worstelclub zichtbaar, met een beer in het logo.
Een beer! Een boek van John Irving (68) is vrijwel ondenkbaar zonder. Zijn jongste roman vormt daarop geen uitzondering.Toch is het geen bewuste kledingkeuze geweest, verzekert de auteur. "Mijn zoon zei vanmorgen: 'Ik dacht dat je genoeg had van al die beer-vragen?' 'Dat heb ik ook', zei ik, 'hoezo?' 'Heb je dan al naar je shirt gekeken?', vroeg hij. Dat had ik dus niet gedaan. Het is echt een garderobe-ongelukje."
'De laatste nacht in Twisted River' is uw twaalfde boek. Wat was de kiemcel van deze roman?
,,Dit boek had ik al zeker twintig jaar in gedachten, langer dan welk boek dan ook. Een groot deel van het verhaal stond vast. Ik wist dat het ging over een kok en een zoon die op de vlucht waren vanwege iets gewelddadigs dat de zoon had gedaan, ik wist dat het zich nabij de Canadese grens afspeelde, ik wist hoe oud de jongen (Danny) was en ik wist - het belangrijkste - dat hij schrijver zou worden. Alles wat hij meemaakte moest bijdragen aan zijn schrijverschap. Aan het eind van het boek moest blijken dat dit verhaal het boek was dat de jongen, dan inmiddels een volwassen man, zou schrijven."
Waarom heeft het toch zo lang geduurd voordat u het schreef?
,,Ik begin nooit voordat ik de laatste zin heb en die was in dit geval moeilijk te vinden. Ondertussen ben ik aan andere boeken begonnen die ik minder lang in gedachten had, maar waarvan ik al wél de laatste zin had. Bovendien wist ik dat in dit boek een derde man voorkwam, Ketchum, die van de kok en de zoon houdt. Maar ik wist nog niet genoeg van hem. Ik kon niet beginnen voor ik net zoveel van hem wist als van de vader en de zoon. Hij is de belangrijkste figuur in deze roman.
Er zijn veel Ketchums in de Verenigde Staten, mensen die boos zijn en zich compleet afgesneden voelen van de rest van het land. Ik wilde die anarchistische, libertijnse groep een stem geven, al lang voordat die Tea Party-maniakken opkwamen en de hele Sarah Palin-verering begon. Het is niet dat ze geen goede reden hebben om kwaad te zijn - volgens mij hebben ze daar juist heel veel goede redenen voor - maar het probleem is dat ze geen oplossing hebben."
Vertrouwde thema's uit uw oeuvre keren terug in 'De laatste nacht in Twisted River'. Wat maakt het boek toch anders dan de andere?
,,Ik denk soms dat als je maar lang genoeg leeft en romans publiceert, je op een gegeven moment realiseert dat je eigenlijk telkens hetzelfde boek schrijft, dat je steeds weer aanpast en verfijnt. Als schrijver ben je je heel goed bewust van de keuzes die je maakt. Voordat ik begin aan een boek, weet ik dan ook precies wat er gaat gebeuren. Maar waar ik me - totdat het boek af is - minder van bewust ben, is hoe al die persoonlijke obsessies zich blijven herhalen, soms zelfs tegen mijn zin.
Dit is mijn derde boek waarin een hoofdpersoon een schrijver is. Een van de dingen die nu anders zijn, is dat ik via hem zo getrouw mogelijk mijn schrijfproces laat zien. Danny is erg gemodelleerd naar mijn schrijverschap. Ik heb hem zelfs mijn biografie als schrijver gegeven. Maar onbewust gaf ik hem tegelijkertijd het tegenovergestelde van mijn leven, namelijk het leven dat ik vreesde te leiden, het leven dat ik niemand toewens. Alles waar Danny bang voor is, gebeurt ook: zijn vader wordt vermoord, hij verliest zijn enige zoon, hij trouwt niet met de enige vrouw van wie hij écht houdt. Ik schrijf keer op keer over dat wat ik vrees."
Dit boek kent opnieuw veel uitweidingen, bijvoorbeeld over allerlei culinaire kwesties. Waarom zijn dat soort details zo belangrijk?
,,Dat heeft te maken met mijn gehechtheid aan 19e-eeuwse schrijvers, zoals Dickens, Melville, Hardy en Hawthorne. Toen ik een tiener was, zorgden zij ervoor dat ik schrijver wilde worden. Hun boeken zitten vol met aanschouwelijke en leerzame details. Mijn boeken zijn misschien dik, maar niet naar 19e-eeuwse maatstaven. Ik ben nooit een modieuze schrijver geweest, maar juist een ouderwetse. Als je dan, zoals in dit boek, over het houthakkerswerk in de jaren vijftig schrijft, kun je er maar beter voor zorgen dat alle details kloppen, hoe overweldigend dat misschien ook is. En als je de lezer ervan wil overtuigen dat de vader écht weet wat hij in de keuken doet, moet je laten zien hoe hij te werk gaat, hoe hij bijvoorbeeld precies een marinadesaus maakt."
U bent een veelgelezen en veelgeprezen schrijver. Hoe moeilijk is het om aan de steeds hogere verwachtingen van de lezers te voldoen?
,,Ik heb misschien het voordeel gehad dat mijn eerste vier boeken - vóór De wereld volgens Garp - juist niet veel lezers hadden. Ik was nog geen bekende schrijver, er waren geen vertalingen. Lange tijd ging ik ervan uit dat ik vooral voor mijn eigen plezier schreef. Ik kom bovendien uit een theateromgeving. Daardoor had ik altijd het idee op te treden voor een klein publiek. Schrijven was acteren, romans waren toneelstukken. Nog steeds lees ik mijn boeken, voordat ze worden gepubliceerd, voor aan een klein aantal mensen die veel me betekenen. Daardoor is het proces van schrijven niet wezenlijk veranderd. Het voelt nog steeds intiem en persoonlijk."
