Justitie moet zich heel goed bewust zijn dat iemand uit een eercultuur die aankondigt dat hij zijn vrouw wil doden, zo'n voornemen ook werkelijk ten uitvoer wil brengen, stelt Renate van der Zee, schrijfster van Eerwraak in Nederland. "Het was bekend dat de vader tijdens zijn gevangenschap een vuurwapen probeerde te regelen om haar iets aan te doen.
De voorlopige hechtenis had verlengd moeten worden. Hier heeft de rechtbank een cruciale fout gemaakt."Eerwraak. Het woord is al verschillende keren gevallen in de berichtgeving over het familiedrama in Zierikzee. "Een klassiek geval van eerwraak is dit niet. Daarin is gewoonlijk sprake van familieleden die druk uitoefenen om de geschonden familie-eer te herstellen en voor zover ik weet, is daar hier geen sprake van", zegt Renate van der Zee. "Maar ik denk dat geschonden eer wel een belangrijke rol heeft gespeeld."
Deze week komt de opvolger van Eerwraak in Nederland uit: Een meisje voor dag en nacht, over de verzwegen problematiek van incest in migrantengezinnen. "Seksueel misbruik binnen het gezin is ook in de cultuur van deze man zo ongeveer het schandelijkste wat je kunt doen. Zolang er gezwegen wordt, kan iedereen doen of zijn neus bloedt. Zijn dochter heeft hem echter openlijk beschuldigd van incest; zijn vrouw heeft hem verlaten. Deze man was in de ogen van zijn gemeenschap niets meer waard. En in zijn eigen ogen waarschijnlijk ook niet."
Over druk vanuit de familie om de 'schande' uit te wissen is niets bekend. Van der Zee wijst op de mogelijkheid dat daar toch sprake van was: "Ik ken een geval van een Irakees meisje dat een kind kreeg van een Surinaamse jongen, terwijl ze al uitgehuwelijkt was. Haar broer is toen speciaal uit Irak naar Nederland gekomen, heeft zich als vluchteling bij een asielzoekerscentrum aangemeld, daar een groot mes gepakt en dat meisje vermoord. De baby zat op haar schoot toen hij toesloeg."
Ze vindt het heel belangrijk om te benadrukken dat er niet onmiddellijk 'eerwraak' moet worden geroepen als het om mensen uit een eercultuur gaat. "Lang niet alle Irakezen of Turken zullen zo ver gaan iemand te doden. Net zoals niet alle scheidingen in Nederland in familiedrama's eindigen. Toch is het belangrijk in dit soort zaken naar de culturele achtergrond te kijken. Er is namelijk een belangrijk verschil tussen eergeweld en het westerse familiedrama. Bij dat laatste ziet niemand het aankomen, 'het was zo'n aardige man, hij was zo leuk met de kinderen': het gebeurt in een opwelling. Maar bij eerwraak is er vaak een lange aanloop met bedreigingen en stalking. Dan kun je op je klompen aanvoelen dat de situatie zeer gevaarlijk is en dat er slachtoffers zullen vallen."
De enige echte oplossing, zegt Van der Zee, is migrantenmannen ervan bewust maken dat moord geen uitweg uit zo'n eerconflict biedt.
"Je moet ze goed doordringen van de gevolgen van eerwraak en eergeweld: dat hun leven ook ten einde is als ze iemand vermoorden. Ze eindigen immers in de gevangenis, komen daarna nooit meer aan de bak en worstelen hun leven lang met schuldgevoelens. Zet ze aan het denken, laat ze nadenken over de juistheid van datgene waarmee ze zijn opgevoed. Er worden in Nederland redelijk goede resultaten bereikt met bemiddeling, er wordt regelmatig met praten een oplossing bereikt. Onder Turken en Marokkanen in Nederland is deze mentaliteitsverandering al mondjesmaat gaande. Maar in het geval van Zierikzee, kwam de dader vers uit die cultuur. Hier was geen kruid tegen gewassen. Het feit dat hij zich aan zijn dochter vergrepen heeft, zegt genoeg: deze man kende geen grenzen."
Verlenging van de hechtenis had de vrouw en haar kinderen even adem kunnen geven, maar Van der Zee betwijfelt ten zeerste of het drama uiteindelijk voorkomen had kunnen worden. "Deze vrouw is jarenlang mishandeld en opgesloten geweest in haar eigen huis. De vrouw weigerde pertinent onder te duiken, en je kunt iemand niet dwingen eindeloos op de vlucht te blijven, afgesneden van alle sociale contacten. Dat houdt geen mens vol. Vergeet niet: als het om eerwraak gaat, hebben daders engelengeduld. Stel dat hij vijf jaar een enkelband had gekregen: dan doet hij het gewoon vijf jaar later, of hij neemt een huurmoordenaar in de arm. Dat gebeurt. Ik ken ook gevallen waarin de dader pas na tientallen jaren toesloeg. Eerschennis verjaart namelijk niet. En deze man had hoogstens een bepaalde tijd vastgezet kunnen worden; àls de incest bewezen was. Ik weet dat de politie in Den Haag in dit soort gevallen wel eens heeft geprobeerd iemand zo lang mogelijk achter slot en grendel te krijgen door hem voor andere strafbare feiten voor de rechter te slepen. Maar je kunt iemand moeilijk zijn hele leven vastzetten om anderen te beschermen. Tegen dit kwaad staat iedereen machteloos." Ter beschikking stellen van de regering, dan? Tbs kan in principe een leven lang duren. Ook dat is geen oplossing, stelt Van der Zee: "In zijn algemeenheid is het probleem bij eerwraak dat een psychologisch onderzoek waarschijnlijk niets zal opleveren. De daders zijn meestal doodgewone mannen, die liever anders gewild hadden, maar geen uitweg meer zagen."
